CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 có ba dòng văn học phát triển song song và xen kẽ nhau: văn học cách mạng, văn học hiện thực phê phán và văn học lãng mạn. Trong ba dòng văn học này, ngoài dòng văn học cách mạng phát triển bí mật thì hai dòng văn học kia phát triển công khai và tỏ ra có ưu thế trên văn đàn. Văn học lãng mạn tỏ ra có ưu thế hơn cả. Xét về mặt nào đó, Văn học lãng mạn là cả một cuộc cách mạng trong tiến trình phát triển của văn học hiện đại Việt Nam. Nó đã đưa văn học Việt Nam đạt đến tính hiện đại cả về nội dung và hình thức.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Văn học lãng mạn là tiếng nói của một thế hệ thanh niên thuộc giai cấp tiểu tư sản thành thị những năm 1930 - 1945 của thế kỷ XX với những quan niệm nghệ thuật, những tư tưởng và thị hiếu thẩm mỹ mới. Trong đó có phong trào Thơ mới ra đời từ 1932.
- Thơ mới là một “mùa xuân chín”, trẻ trung, một luồng gió mới lành mạnh thổi vào nền văn học thể hiện ở lòng yêu nước kín đáo, thiết tha da diết... gây được rung động lớn qua những nỗi “sầu vạn cổ” vì “thiếu quê hương” hoặc qua những bức tranh đất nước đẹp đẽ đến huyền diệu, qua lòng yêu tiếng Việt, tràn đầy một vẻ đẹp nhân bản. Hoài Thanh nói: "Họ yêu vô cùng thứ tiếng trong mấy mươi thế kỷ đã chia sẻ vui buồn với cha ông. họ dồn tình yêu quê hương trong tình yêu tiếng Việt".
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
- Thơ mới thể hiện lòng yêu đời, yêu tình yêu tuổi trẻ. Thơ mới tuy đau buồn, nhưng nặng lòng yêu cuộc sống. Trong một bài thơ mới, lòng yêu cuộc sống được thể hiện khá rõ. Huy Cận mang đến giữa thơ ca điệu thơ buồn ảo não nhưng đôi lúc lại có những tiếng nói yêu đời (thể hiện trong các bài Chiều xuân, Tình tự, Tựu trường, Mộng đơn sơ, Đi giữa đường thơm...)
Còn Xuân Diệu, điểm nổi bật trong thơ ông là một lòng ham sống say sưa, bồng bột. Thi sĩ say đắm, nồng nàn trong cảnh sắc đương lúc xuân thì:
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Của ong bướm này đây tuần tháng mật
Này đây hoa của đồng nội xanh rì
Này đây lá của cành tơ phơ phất
Của yến anh này đây khúc tình si
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi
Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Văn học lãng mạn ra đời mang theo một cái tôi cá nhân. Trước kia, văn học trung đại chỉ có cái ta, cái tôi cá nhân hầu như không có địa vị trong đời sống văn học và đời sống xã hội thì văn học lãng mạn nói chung và phong trào Thơ mới nói riêng đã nói lên được một cách sâu sắc "một nhu cầu lớn về tự do và phát huy bản ngã" (Tố Hữu). Nó đã khẳng định một cách mạnh mẽ trên thi đàn "chữ tôi với cái nghĩa tuyệt đối của nó" (Hoài Thanh). Xuân Diệu đã khẳng định cái tôi ấy của người thi sĩ lãng mạn:
Ta là Một. Là Riêng. Là Thứ Nhất
Không có chi bè bạn nổi cùng ta.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
- Thơ mới là ý thức về “cái tôi” cá thể đã đem đến sự đổi mới to lớn trong văn học “nó mang theo một quan niệm chưa từng thấy ở xứ này” (Hoài Thanh). Từ việc khẳng định cái tôi cá thể, các nhà thơ nhìn người, nhìn thiên nhiên đều khác xa so với các nhà thơ cổ trung đại, như Lưu Trọng Lư đã nói:
"Các cụ ta ưa những màu đỏ choét, ta lại ưa những màu xanh nhạt. Các cụ bâng khuâng vì tiếng trùng đêm khuya, ta lại nao nao vì tiếng gà lúc đúng ngọ. Nhìn một cô gái xinh xắn, ngây thơ, các cụ coi như đã làm một điều tội lỗi, ta thì cho là mát mẻ như đứng trước một cánh đồng xanh. Cái ái tình của các cụ thì chỉ là sự hôn nhân, nhưng đối với ta thì trăm hình muôn trạng, cái tình say đắm, cái tình thoảng qua, cái tình gần gụi, cái tình xa xôi, cái tình trong giây phút, cái tình ngàn thu").
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
- Thơ mới, từ ý thức được bản ngã, các nhà thơ đã góp phần đấu tranh giải phóng cá nhân, cá tính – một sự nghiệp thiêng liêng và đầy ý nghĩa.
- Về nghệ thuật, phong cách tác giả, ngôn ngữ, sự kết hợp hài hòa giữa cổ điển và hiện đại. Tuy khước từ sự ước lệ sáo mòn cũ, nhưng thơ mới vẫn tạo ra được những kết cấu hiện đại, với một giọng điệu mới mẻ và có sức hấp dẫn lạ thường.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
"Tôi quyết rằng trong lịch sử thi ca Việt Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú như thời đại này. Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Viên... và tha thiết, rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu" (Một thời đại trong thi ca - Thi nhân Việt Nam). Thơ mới "đã đóng góp hàng trăm bài thơ hay, trong đó có không ít bài thơ có thể xếp vào loại hay nhất của nền thơ ca dân tộc".
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
- Trước hết cần chú tới thi pháp cá nhân nghệ sĩ. - biểu hiện quan trọng trong sáng tạo nghệ thuật: Đó là sự cá thể hóa trong cảm nhận và sáng tác. Mỗi nhà thơ mới đều thể hiện một lối nhìn riêng của mình. Đơn cử một ví dụ nhỏ: cùng miêu tả mùa xuân, nhưng mùa xuân trong thơ Nguyễn Đình Thư mơ màng:
Lá già đông sót một đôi tờ
Nguồn thơm đầy ứ muôn đài kín
Lũ bướm ong vàng bay ngẩn ngơ
Mùa xuân của Xuân Diệu xôn xao, rạo rực:
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Ánh sáng ôm trùm những ngọn cao
Cây vàng rung nắng lá xôn xao
Gió thơm phơ phất bay vô ý
Đem đụng cành mai sát nhánh đào
Xuân trong thơ Anh Thơ lại chứa đựng những nét bình yên, êm đềm vốn đặc trưng của làng quê:
Mưa đổ bụi êm êm trên bến vắng
Đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi
Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng
Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Trong làn nắng ửng khói mơ tan
Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng
Sột soạt gió trêu tà áo biếc
Trên giàn thiên lý. Bóng xuân sang.
Còn bức tranh xuân của Hàn Mặc Tử thật lãng mạn, thi vị:
- Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của bài thơ và trường phái thơ của nhà thơ, như khi đọc hiểu bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử ta phải nắm được hoàn cảnh ra đời của bài thơ được gợi cảm hứng từ mối tình của Tử với một cô gái Vĩ Dạ, một thôn nhỏ bên dòng sông Hương nới xứ Huế thơ mộng và trữ tình. Đồng thời nắm được thơ Mặc Tử là sự hoà sắc của cả lãng mạn lẫn tượng trưng, thậm chí siêu thực. Có như vậy mới hiểu rõ được nội dung tư tưởng của bài thơ.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Hay hiểu thơ Thâm Tâm mới, ta mới tiếp cận chính xác hơn đoạn cuối của bài “Tống biệt hành”. Có như vậy mới gợi ra được cái chất “Hàn Mặc Tử” ở “Đây thôn Vĩ Dạ”, cái chất “Xuân Diệu” ở “Vội vàng”, cái chất “Huy Cận” ở “Tràng giang”.
- Đọc thơ theo đề tài giúp chúng hiểu bài thơ một cách chắc chắn. Mỗi khi đọc một bài thơ nên liên tưởng đến những bài thơ khác cùng đề tài sẽ có điêu kiện so sánh. Chẳng hạn đọc bài thơ Chiều xuân của Anh Thơ ta liên tưởng đến những bài thơ viết về mùa xuân của Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử để hiểu nét riêng trong cách thể hiện của mỗi nhà thơ.
- Chú ý nhịp điệu hình ảnh và cách thể hiện cụ thể. Ví dụ:
+ Tạo nhạc điệu cho câu thơ từ sự vận dụng nhiều thanh bằng:
Trong bài Nhị hồ, Xuân Diệu viết:
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Sương nương theo trăng ngừng lưng trời
Tương tư nâng lòng lên chơi vơi.
Hay hai câu thơ trong Tiêu sầu của Hàn Mặc Tử:

Tơ trăng buông rèm trên muôn cành
Tơ trăng vàng rung như âm thanh
+ Tạo nhạc điệu cho câu thơ bằng sự vận dụng kết hợp nhiều yếu tố nghệ thuật.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Trong bài Tiếng thu, Lưu Trọng Lư đã tạo nên một cấu trúc ngôn từ chứa chan tính nhạc bằng cách lặp lại một kiểu cú pháp "Em không nghe mùa thu", "Em không nghe rạo rực", "Em không nghe rừng thu" như một điệp khúc (như trong âm nhạc); phối âm: mùa thu - chinh phu - rừng thu, thổn thức - rạo rực, xào xạc - ngơ ngác...; sử dụng nhiều câu thơ toàn thanh bằng. Tiếng thu là một bản hòa âm vừa mơ hồ vừa hiển hiện bao nỗi xôn xao ngấm ngầm trong lòng tạo vật đang hòa điệu với nỗi xôn xao trong lòng thi sĩ.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
+ Thơ mới mang đến một khả năng kết hợp và sáng tạo từ rất mới, có khi rất táo bạo, độc đáo. Đây là biểu hiện nghệ thuật khác biệt hẳn với thơ cũ với hệ thống từ ngữ mang đậm tính ước lệ, tượng trưng. Tiêu biểu cho sự sáng tạo từ ngữ trong Thơ mới có Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Huy Cận, Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư...
+ Các thi sĩ có thể kết hợp những từ tưởng chừng không thể đi cùng nhau:
. Huy hoàng trăng rộng, nguy nga gió...
. Long lanh tiếng sỏi, vang vang hận...
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Trong câu thơ "Long lanh tiếng sỏi vang vang hận", Xuân Diệu đã dùng từ tượng hình "long lanh" để diễn tả âm thanh "tiếng sỏi vang vang hận". Lại thêm dùng tiếng sỏi diễn tả tiếng đàn. Gợi cảm giác mỗi tiếng đàn đều trong vắt và lấp lánh dưới ánh trăng.
. Nắng nhỏ bâng khuâng, chiều lỡ thì.
. Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu
Đợi gió đông về để lả lơi.
. Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.
. Tháng giêng ngon như một cặp môi gần.
Rất nhiều từ ngữ mới xuất hiện, làm giàu thêm cho vốn tiếng Việt của ta:
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Nhiều nhà thơ tăng cường sử dụng tính từ để tăng chất gợi cảm cho câu thơ. Xuân Diệu là một điển hình. Ông rất hay dùng những tính từ biểu hiện cảm xúc, cảm giác như run, rợn, nức... Chẳng hạn từ run:

. Cành biếc run run chân ý nhi.
(Thu)
. Còn cứ run hoài như chiếc lá
(Huyền diệu)
. Và giữa vườn im, hoa run sợ hãi
(Tiếng gió)
. Đây là bâng khuâng run trước gió
(Dâng)


CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Cũng chính Xuân Diệu thường dùng một cách đậm đặc động từ mạnh để biểu đạt một niềm say đắm ngoại giới, say đắm tình yêu và khao khát được giao cảm với cuộc sống, với sự sống. Trong thơ ông có rất nhiều động từ như: ôm, riết, bám, quấn, cắn, ăn, uống, hút, say...
. Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn
(Vội vàng)
. Ta ôm choàng ôm riết bánh thần tiên
Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn
Làm dây đa quấn quýt cả mình xuân
Không muốn đi mãi mãi ở vườn trần
Chân bắt rễ để hút mùa dưới đất
(Thanh niên)

CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
Thế giới ngôn từ trong Thơ mới thật vô cùng phong phú, “là sự tương hợp âm thanh, màu sắc, hương thơm, con người - vũ trụ của Đường thi với thơ Pháp trên cơ sở ngôn từ Việt Nam”. Đánh giá về hiện tượng mới, phong phú, đa dạng của ngôn từ trong Thơ mới, nhà nghiên cứu Đỗ Đức Hiểu cho rằng: đây “là một cuộc nổi loạn ngôn từ".
+ Thơ mới cũng có nhiều cách đặt câu mới, lạ so với cú pháp quen thuộc của câu thơ tiếng Việt.
Ví dụ: những câu thơ Xuân Diệu:
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
. Hơn một loài hoa đã rụng cành
. Hơn một lần chàng đã gửi cho trăng
. Hôm nay tôi đã chết trong người
Xưa hẹn nghìn năm yêu mến tôi
. Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân
- Đọc diễn cảm và cách đọc nghệ thuật (đọc nhiều giọng điệu diễn cảm).
- Học thuộc lòng bài thơ.
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI
CÁCH TIẾP CẬN THƠ MỚI